ADHD, inzichten en wijze lessen

Issue 9

In dit magazine

5 vragen aan ADHD podcasthost Frans Visée
ADHD bij vrouwen: ben jij tevreden over je seksleven?
ADHD en hoe je er jouw kracht van maakt
ADHD in het nieuws
Dit is óók ADHD
Tips voor een beter seksleven: let’s enjoy!
Colofon

ADHD op de werkvloer: 5 lessen

"Mensen met ADHD hebben unieke kwaliteiten. Geef ze de ruimte en support - en ze bloeien op tot waardevolle collega’s die echt het verschil maken in je organisatie"

Podcastmaker Frans Visée sprak voor de podcast Aan het werk met ADHD in één jaar tijd met meer dan dertig gasten. Van ondernemers tot psychiaters, van jobcoaches tot ervaringsdeskundigen.

Het doel: meer kennis over en begrip voor ADHD. Door openhartige gesprekken over de voor- en nadelen ervan. Want hoe ga je hier elke dag weer zo goed mogelijk mee om? Gerichte tips en adviezen: coaches, behandelaars, werkgevers en natuurlijk ADHD’ers ofwel ervaringsdeskundigen schuiven aan. We vroegen Frans naar zijn belangrijkste lessen.  

1.       Zet niet het systeem, maar de mens voorop

Eén thema keert vaak terug in de gesprekken die Frans voert: ‘het systeem’ is te rigide. “Dat begint vaak al bij het wervingsproces. Een vacaturetekst met een waslijst aan eisen zorgt bij iemand met ADHD snel voor kortsluiting. Die ziet meteen de onderdelen waar hij niet aan voldoet - en haakt misschien bij voorbaat al af. Terwijl het met een paar aanpassingen vaak wél werkt. Draai het eens om en begin met de vraag: waar ben jij goed in? Waar krijg jij energie van?”

Gelukkig begint dit besef ook op de werkvloer door te dringen. Zeker de grote, vaak internationale bedrijven, begrijpen al veel beter hoe het werkt, vertelt Frans. Het MKB daarentegen, blijft nog achter. “Daar wordt nog te vaak vastgehouden aan in beton gegoten functieprofielen, procedures en onmogelijkheden. Zonde, zeker omdat juist deze bedrijven kampen met personeelstekorten. Als je breder durft te kijken, en je organisatie aanpast op wat mensen nodig hebben, haal je er zóveel meer uit. Echt, als je de mens centraal stelt, volgt de winst vanzelf.”

Een kleine aanpassing kan het verschil maken tussen overleven en opbloeien. Zoals bij vrachtwagenchauffeur Babs Goossens (aflevering 24), die liever 's nachts rijdt vanwege minder prikkels. Haar werkgever zei volmondig ja op dat verzoek. Voor beiden een wereld van verschil.

2. Er is niet één way to go

Frans benadrukt: wat voor de één werkt, werkt voor de ander totaal niet. Sommigen floreren in vrijheid, anderen hebben juist behoefte aan structuur. En dan is er ook nog het verschil met vrouwen met ADHD. Dat wordt, mede door toedoen van experts als Sandra Kooij (psychiater) en Janneke Wittekoek (cardioloog), gelukkig steeds beter herkend.

Frans sprak met ervaringsexpert Jacqueline van de Sande over haar boek ‘Bloedirritant’ (aflevering 6). Jacqueline is heel open over de grote invloed van de vrouwelijke cyclus en hormonen op je focus, stemming en functioneren – zéker als je ADHD hebt.  "Dat was voor mij als man echt een eyeopener.”

3.       Werk aan acceptatie en zelfvertrouwen

Volgens Frans begint goed functioneren met jezelf serieus nemen. “Als werknemer met ADHD moet je leren zeggen: dít heb ik nodig om goed te kunnen werken.” Dat kan iets kleins zijn: liever geen vergaderingen vol prikkels, maar input geven in een kleiner overleg. Of je werk anders organiseren. “Als je dat niet bespreekbaar maakt, loop je telkens weer vast op dezelfde dingen. Veel ADHD’ers hoppen dan ook van baan naar baan. Of werken onder hun niveau. Zonde! Van hun talent, maar óók voor hun werkgever.”

Het begint met acceptatie. Weten én voelen: dit ben ik, zo zit ik in elkaar – en dat is helemaal oké. “Makkelijk is dat niet,” erkent Frans. “Veel mensen met ADHD hebben jarenlang kritiek gekregen. Dat blijft aan je kleven. Maar als je jezelf gaat zien als iemand met unieke kwaliteiten, in plaats van iemand met een probleem, verandert er veel. Ook op je werk.”

Radio-dj Patrick Kicken beschreef dit proces in (aflevering 4) In zijn boek ‘Leven zonder stress’ deelt hij zijn worsteling met ADHD vanaf jonge leeftijd: het onbegrip, de strijd, het gevoel anders te zijn. “Een aanrader voor wie wil snappen wat ADHD met je doet.”

4.       Beschouw ADHD niet als een stoornis

Gaandeweg veranderde ook Frans’ eigen kijk op ADHD. “Het standaardbrein bestaat niet - iedereen heeft een gebruiksaanwijzing! ADHD is geen stoornis, maar een variant binnen die natuurlijke diversiteit.”

Hij pleit dan ook voor een benadering die minder medisch is en meer ruimte laat voor verschillen. “Diversiteit zorgt voor een andere kijk, voor andere oplossingen. En daar worden ook bedrijven écht sterker van.”

In aflevering 19 deelde psychiater Jim van Os zijn visie op hoe werkgevers en werknemers beter kunnen samenwerken rondom neurodiversiteit.

5.       Leer delegeren

Veel mensen met ADHD lopen vast omdat ze denken dat ze alles zelf moeten doen, ook de dingen waar ze eigenlijk helemaal niet goed in zijn. Frans: “Vraag hulp! Echt, besteed dingen uit. Je administratie bijvoorbeeld. Dat maakt je leven leuker.”

In aflevering 17 sprak Frans met Emma. Ze heeft een belastingadvieskantoor en richt zich voornamelijk op neurodivergente ondernemers. Emma begrijpt hun valkuilen en heeft haar werkwijze daarop aangepast. Ze vangt de zwakke plekken op, zodat ondernemers zich kunnen richten op waar ze wél goed in zijn.

De komende tijd wil Frans zijn blik verruimen. Ook thema’s als verslaving, relaties, seksualiteit, voeding en zingeving komen aan bod in de podcast. “Ik wil ook meer van mezelf laten zien. Meer eigenheid erin, dan wordt het gesprek ook rijker.”

De afleveringen van Aan het werk met ADHD duren maximaal 45 minuten en zijn om de week te beluisteren via alle grote podcastkanalen.

Ben jij tevreden over je seksleven?

Niet echt? Dan ben je zeker niet alleen: 65% van vrouwen met ADHD is niet tevreden over hun seksleven. Zonder ADHD is dat 35%.

Gelukkig kunnen we daar wat aan doen!

In het eerste deel over ADHD en seksualiteit stond al dat 40% van mensen met ADHD problemen ervaart op het gebied van seksualiteit. Maar als het aankomst op verlangen, verschillen mannen en vrouwen niet eens zo veel. Alleen het daadwerkelijk in de stemming komen en opgewonden raken, ligt wel anders.

Mannen kunnen bijvoorbeeld makkelijker opgewonden raken van beelden, een eerdere ervaring of fantasie. Voor vrouwen is het vaak meer situationeel en relationeel. Intimiteit is een belangrijke factor hierbij.

Aan het woord is: Sofie Harmsen verpleegkundig specialist GGZ, met jarenlange ervaring in de geestelijke gezondheidszorg en ADHD-behandeling. In haar praktijk is seksualiteit een belangrijk thema. Ze combineert professionele kennis met een nuchtere, open blik en vindt: een fijn seksleven hoort bij goede zorg.

Waarom lukt het als vrouw dan minder goed?

Ja, daar zijn ze weer: die verdomde hormonen. Vrouwen met ADHD zijn gevoeliger voor hormonale schommelingen, PMS of PMDD (een ernstige vorm van PMS) en een toename van ADHD klachten tijdens de (peri)menopauzale periode. Deze hormonale schommelingen hebben ook invloed op het verlangen. Daarnaast zijn vaak genoemde klachten: niet goed in het moment blijven, snel afgeleid zijn, minder verlangen hebben, overprikkeld zijn en vermoeidheidsklachten. Ook ervaren mensen met ADHD emoties heftiger en kunnen gevoelig reageren op situaties. De stemming kan snel omslaan, het ‘op de tenen lopen’ gevoel. Je raadt het al: dit is niet bevorderlijk voor de intimiteit.

Druk, druk, druk, en dan ook nog seks…

Het onderhouden van een seksuele relatie heeft tijd en aandacht nodig. Voor diegene in relatie, seks maakt je partners. Het maakt jullie, wanneer je kinderen hebt, meer dan alleen ouders. In een relatie zonder (of uitwonende) kinderen, zorgt seks ervoor dat je niet als broer en zus leeft.

Maar op een volle dag, naast kinderen, drukke baan/studie, het sociale leven of een combinatie daarvan, staat seks vaak niet hoog op de prioriteitenlijst. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de eindeloze to-do list, kapot op de bank neerploffen of volledig overprikkeld zijn.

Komt nog bij…
Vrouwen met ADHD hebben vaker een laag zelfbeeld; ook niet bevorderlijk voor de seksuele relatie. Er bestaat een risico op een ouder-kindrelatie, de één wordt afhankelijk van de ander of het gevoel ‘alles alleen te moeten doen’. Deze dynamiek zorgt ervoor dat de verhoudingen in een relatie scheef komen te staan. Wees daar alert op, maak het bespreekbaar en kom vooral voor jezelf op..

Tot zover de theorie, want we zeiden het al: je kunt hier iets aan doen!

Seks is spannend en positief voor je relatie, voor ieders zelfbeeld en vanwege alle happy stofjes die vrijkomen.

Lees snel onze tips, ook in deze editie van het online magazine!

ADHD en hoe je er jouw kracht van maakt!

Frank van Strijen, (ADHD) ervaringsdeskundige, hulpverlener, trainer en auteur van het boek ‘Hoera! Ik heb ADHD’ vertelt:

Van ADHD jouw kracht van maken
Frank: “We leven in een tijd waarin de nadruk ligt op het kunnen richten van je aandacht op één ding tegelijk. Dat is op zich logisch. Tegelijkertijd zijn er juist ook contexten waarin het een enorme meerwaarde heeft als je alles tegelijkertijd ziet, aanvoelt of doorziet. Het idee is dus niet dat ADHD op zichzelf een probleem is, maar dat het botst met de verwachtingen van de context waarin we vandaag de dag leven. Voor mij betekent dat: als je de context (de omgeving) verandert of verschuift, je de kenmerken van ADHD juist als kracht kunt inzetten.”

Hoera! Ik heb ADHD
“De oorsprong van het boek Hoera! Ik heb ADHD is voornamelijk autobiografisch. Het gaat over de zoektocht in mijn eigen leven: hoe kon ik mijn ADHD zo vormgeven dat het een kracht werd in plaats van een beperking? Die zoektocht kostte veel moeite — en was tegelijkertijd alle moeite waard. De ervaringen, kennis en kunde die ik in dat proces heb opgedaan, wilde ik graag delen. Zodat anderen hun eigen zoektocht kunnen maken, maar er hopelijk minder lang over doen.”

Wat zou je mensen meegeven die net de diagnose ADHD krijgen?
“Eén van de belangrijkste adviezen die ik wil geven, is: kijk allereerst naar de emotionele impact. En dan bedoel ik vooral de rol van trauma, gevolgschade en Rejection Sensitive Dysphoria (RSD). Ik adviseer mensen met ADHD bijna altijd om te beginnen met goede therapie — maar dan niet gericht op aandacht of concentratie, wél op het zelfbeeld, op storende gedachten en op de emotionele lagen die in de weg zitten”, legt Frank uit.

Op het moment dat ADHD loskomt van de greep van trauma, gevolgschade en RSD, blijft er iets over wat ik zuivere ADHD noem. En met die zuivere ADHD kun je ongelooflijk veel — mits je in de juiste context terechtkomt. Maar het begint bij het losmaken van die emotionele greep. Pas dan komt er ruimte om echt te gaan bouwen vanuit je kracht.”

Hoe zou de maatschappij mensen met ADHD kunnen helpen?
“Het is ongelooflijk belangrijk dat ADHD wordt gezien als een andere manier van verdeling van aandacht en energie — in plaats van als een tekort, een beperking of een stoornis”, aldus Frank.
“De meerwaarde van goed functionerende ADHD in de juiste context is niet alleen van belang voor de persoon zelf, maar juist ook voor de omgeving. ADHD’ers brengen creativiteit, snelheid, verbanden en energie mee die enorm waardevol kunnen zijn.”

Je geeft trainingen voor volwassenen met ADHD. Wat maakt jouw aanpak anders?
“In mijn trainingen ligt de focus op de mismatch tussen het brein en de huidige context — en op de kracht die vrijkomt als die twee beter op elkaar aansluiten. Niet op ADHD als stoornis. Enerzijds leg ik uit wat er in het brein en in het zenuwstelsel gebeurt, en anderzijds richt ik me op het aanpassen of herontwerpen van de context waarin mensen functioneren. Want als de omgeving beter past bij de manier waarop hun aandacht en energie werkt, ontstaat er ruimte voor kracht in plaats van strijd.

Frank vervolgt: “Daarnaast besteden we veel aandacht aan de emotionele impact van ADHD. Thema’s zoals gevolgschade en Rejection Sensitive Dysphoria (RSD) nemen een centrale plek in. Tot slot geven we heel veel praktische tools voor brein- en energiemanagement. Mensen gaan dus naar huis met nieuwe inzichten én toepasbare handvatten die hun manier van denken over ADHD veranderen — en die ze meteen kunnen gebruiken in hun eigen dagelijks leven.

En dat geeft ruimte, vrijheid en lucht. Het is niet alleen praktisch waardevol, maar ook diep helend voor je zelfbeeld.”

In het nieuws

[LEZEN] Brein Hormonen Seks

Hét ‘vrouwenhandboek’ dat je in de kast wil hebben: ‘Brein Hormonen Seks, over de levensfasen van de vrouw’. In het boek bundelen psychiater Mireille Boerma, gynaecoloog Dorenda van Dijken en klinisch psycholoog en seksuoloog NVVS Bianca van Moorst hun krachten om je meer inzicht te geven in de wisselwerking van brein, hormonen en seksualiteit. Alle levensfasen van vrouwen van 0 tot 100 jaar passeren de revue.

Je bestelt ‘m hier

[DOEN] Ervaar ADHD in een escaperoom

Hoe voelt het om te leven met ADHD? Het Brein Museum in Nijmegen biedt je de unieke kans om dat zelf te ervaren, in een gloednieuwe ADHD escaperoom. Terwijl je je tas probeert in te pakken voor een vakantie, moet je ook nog een vergeten schoolopdracht over ADHD afmaken. En dat allemaal terwijl je haast hebt en constant afgeleid bent. De escape room is ontwikkeld als onderdeel van een Honours Lab-project en gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar de positieve aspecten van ADHD.

“Ik wil mensen laten voelen wat ADHD écht is,” zegt mede-initiatiefnemer Frederique van Poll (24). @adhdescaperoom

[LEZEN] Ik heb ADHD en daar komen ze nu pas mee

In dit boek neemt Nele Reymen je mee op een zoektocht door haar leven voor, tijdens én na haar ADHD-diagnose. Een leven waarin ADHD altijd aanwezig was, maar pas laat werd herkend. Nele beschrijft de impact die het heeft op haar denken, voelen en functioneren. Het boek is geen handleiding, maar een eerlijk en persoonlijk relaas van een vrouw die eindelijk antwoorden krijgt. En misschien is dit ook jouw verhaal als je je al lang afvraagt of er iets mis is met jou, maar je eigenlijk ‘gewoon’ ADHD hebt.

Klik hier voor de link

[LEZEN] Nieuw onderzoek: ADHD, dyslexie en dyscalculie delen genetische basis

Kinderen met ADHD hebben vaker moeite met lezen, spelling en rekenen. Dat dit geen toeval is, blijkt uit een nieuwe studie onder 20.000 Nederlandse kinderen. Het onderzoek, uitgevoerd door psychologen van de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit, laat zien dat ADHD een genetische basis deelt met dyslexie en dyscalculie.

Kek Mama vertaalde de onderzoeksresultaten naar een verhelderend artikel.

[LUISTEREN] Maakt een label gelukkiger?

Het zal je niet zijn ontgaan: op social media tiert het welig van de video’s over mentale gezondheid en psychische stoornissen. Steeds meer jongeren delen online filmpjes met elkaar over de symptomen van bijvoorbeeld ADHD of autisme en hebben de behoefte om zich te laten labelen. Schrijver en journalist Milou Deelen had die behoefte ook, maar vroeg zich daarna af: worden we eigenlijk wel gelukkig van labels? Ze vertelt over haar ervaringen in aflevering 16 van de podcast Brainwash, van NPO Radio 1 / HUMAN.

Klik hier voor de link.

Dit is óók ADHD

Druk in je hoofd en snel afgeleid zijn, maar ook goed out-of-the-box kunnen denken en vaak de lachers op je hand hebben (want: humor).

Jep, dat is ADHD. En hiermee vertellen we je waarschijnlijk niets nieuws. Maar ADHD is óók:

Mensen met ADHD voelen vaak feilloos aan wat er bij de ander speelt. Ze zijn gevoelig voor sfeer, goed in het lezen van emoties en empathisch. Dat is een kracht, maar kan óók een valkuil zijn.

Een ‘supersensor’ hebben

Ervaringsexpert Hanneke Mijnster vertelt hierover:

“In mijn werk komt het goed van pas, ik weet precies wanneer ik door moet vragen. Jeetje, zeggen ze dan, ik heb veel meer verteld dan ik eigenlijk van plan was. Maar dat talent gebruikte ik ook in de stoel bij de psycholoog. Ik wist precies wat ik moest zeggen en doen om een sticker te verdienen. Totdat iemand daar doorheen prikte. Dat was bevrijdend en doodeng tegelijk.”

Het hele interview met Hanneke lees je hier

Niet de beste slaper zijn

Bijna 80% van de volwassenen met ADHD heeft last van een vertraagd slaapritme. Hierbij loopt je biologische ritme niet gelijk met het dag- en nachtritme van de kloktijd, waardoor een chronisch slaaptekort ontstaat. Die wekker gaat tenslotte gewoon af, de volgende ochtend…  

Gelukkig zijn er manieren om je slaapritme te verbeteren. We vroegen het ADHD-coach Eveline Roux, die zelf last heeft van een verstoord slaap-waakritme. Een tip van Eveline: “Zorg overdag voor voldoende daglicht, zodat je lichaam lekker veel serotonine (gelukshormoon) aanmaakt.  Dit stofje heb je ’s avonds weer nodig voor de aanmaak van melatonine.”

Alle tips lees je hier

Geen tijdsbesef hebben, wél een hyperfocus

Het niet goed in kunnen schatten van de tijd en hoe lang je ergens mee bezig bent, is een typische ADHD-kwaal. Net als het helemaal opgaan in een taak - en het besef van tijd verliezen. Maar die ‘magische focus’ is óók een superkracht!

Helma heeft ADHD en kan bergen werk verzetten, dankzij haar hyperfocus:

“Ik kan bijvoorbeeld helemaal opgaan in wat ik doe. Full focus, zonder afgeleid te raken. En dan komt er ook écht iets goeds uit. Mijn kinderen weten dat inmiddels goed te benutten. Een van mijn zoons is net verhuisd en er moest nog van alles gebeuren. Hij wist: als ik mijn moeder een kwast geef dan komt het goed. Ik vind schilderen heerlijk – je bent me dan urenlang kwijt.” 

Lees over de ervaringen van Helma.

Meestal méér dan alleen ADHD

ADHD staat helaas zelden op zichzelf. Er is vaak sprake van ‘comorbiditeit’, bijvoorbeeld met autisme, angst of depressie. Het lijken allemaal verschillende aandoeningen, maar ze hebben wel degelijk eenzelfde genetische basis. Daarom hebben mensen ook vaak meerdere stoornissen tegelijk. Wist je bijvoorbeeld dat tot 70 procent van de mensen met autisme ook ADHD heeft?

Psychiater Marielle van der Hoorn legt uit hoe dit zit

Intens in het leven staan

Iemand met ADHD voelt sneller, intenser - en soms gewoon álles tegelijk. Dat is soms vermoeiend, maar heeft ook hele positieve kanten. Dat blijkt ook wel uit het interview met Merel en haar vriendin Katja. Want hoewel Merel ADHD vaak 'fundamenteel irritant' vindt, zou ze niet zonder willen:

 "Hoe erg ik soms ook baal van de dingen die ik niet overzie en voor elkaar krijg, ik vind het oprecht heel gezellig met mezelf.”  Katja vult aan: “En ik vind het heel leuk om met jou te zijn. Het is zo mooi hoe intens jij dingen beleeft. En dat je overal voor in bent. Dat werkt aanstekelijk. Met jou is het leven altijd een avontuur.”    

Lees het verhaal van Merel en Katja

Tips voor een beter seksleven: let’s enjoy!

Date alsof het je eerste date is…

Want daten is en was (voorheen) toch altijd speciaal en spannend?! Dus maak jezelf mooi en stuur lieve berichtjes naar elkaar gedurende de dag. Plan de dag niet te vol, het is immers een date; daar wil je niet overprikkeld en vermoeid voor de dag komen.Werk met elkaar toe naar het moment van samen zijn. Niet omdat het moet, maar omdat het leuk en spannend is. Een ADHD brein wordt gauw opgeslokt door de waan van de dag en door actief bezig te zijn met elkaar en de date, houd je je brein er bij. Wellicht voel je zelfs weer vlinders in je buik.

Date Night is Date Night.

Met andere woorden, ga wat leuks doen. Gebruik het niet om zware onderwerpen (kinderen, irritaties of frustraties) te bespreken. Niet dat dit niet belangrijk is, maar kies een ander moment. Nu aandacht voor elkaar. Wat vind je leuk aan de ander? Waarom werden jullie verliefd? Krijg daar weer oog voor. Hoe vaker je dit doet, hoe makkelijker het wordt.

 … En ja, soms ‘moet’ je zin maken. Net als soms met sporten. Het voelt vaak wel lekker als je het gedaan hebt. Seks en het krijgen van een orgasme maakt goede stoffen aan en kan zelfs gebruikt worden als ‘zelfmedicatie’.  Het helpt ontspannen en draagt bij aan je goed voelen. Weet dat een ADHD brein soms even moet schakelen van de ene activiteit naar de ander. Geef jezelf die tijd en vraag de ander ook om jou even de tijd te gunnen.

En dan thuis…

Kies het juiste moment en de plek. Als jullie niet te gelijk gaan slapen, is seks in bed in de avond waarschijnlijk niet het goede moment. Maar misschien is de bank beneden beter of ‘s morgens voordat de wekker gaat. Wees creatief samen.

In het moment blijven…

Als je moeite hebt met in het moment blijven of afgeleid raakt, maak seks dan niet te (te) lang. Leer je lijf kennen en leer wat jou helpt om tot een orgasme te komen. Wat kan de ander doen? Zijn er speeltjes of andere technieken die je daarbij kunnen helpen? Ga  samen op ontdekkingsreis door het te bespreken en uit te proberen.

Vermijd zelfverwijt: de stop-denk-doe methode
Neem je door impulsiviteit beslissingen waar je later spijt van hebt of risicovol zijn? Het helpt als je begrijpt (of leert) hoe jouw impulsiviteit werkt. Op welk moment en kan je je keuze nog beïnvloeden, hoe en ook wanneer niet meer. Wat heb je nodig om dat onder controle te krijgen? De Stop-Denk-Doe methode kan helpen.
Las bijvoorbeeld een bewust incheck-moment in, geef elkaar de mogelijkheid om afstand te nemen van intense gevoelens en impulsieve reacties. Vergeet je bijvoorbeeld vaak een condoom te gebruiken, zorg dat ze in het zicht liggen. Een ADHD brein is over het algemeen erg visueel ingesteld en dat helpt bij het eraan denken.
Bron:
Bron:
Bron:

Colofon

Dit online magazine is mede mogelijk gemaakt door Medice BV.

Dank aan Frans Visée, Frank van Strijen en Sofie Harmsen voor hun bijdrage aan deze editie.

< >