ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het komt er in het kort op neer, dat je brein anders werkt dan die van anderen. Je wordt er mee geboren en het maakt je wie je bent. En wat betreft de symptomen? Gelukkig kun je met goede hulp ADHD in jouw voordeel gebruiken.
De neurotransmitters in de hersenen willen af en toe te snel. De oorzaak is een verstoring van het evenwicht tussen dopamine en noradrenaline, waardoor er een minder goede informatieverwerking ontstaat (druk in je hoofd) en je soms ander gedrag vertoont dan je zou willen. Het uit zich bij iedereen anders, de oorzaak blijft voor iedereen hetzelfde. Je leert ermee om te gaan als je weet wat je eraan kan doen. Daar kunnen veel mensen je bij helpen.
Geen zin meer om verder te lezen? Dit kan een teken zijn van ADHD. Doe de anonieme en vrijblijvende test via deze link.
Er zijn drie kernsymptomen die bij ADHD horen.
Je ziet van alles om je heen gebeuren, waardoor je snel afgeleid raakt en moeite hebt om je op één taak te focussen. Geconcentreerd blijven en structuur aanbrengen is een uitdaging.
Je bent bijvoorbeeld continu aan het friemelen en wiebelen op een stoel of bewegen met je handen en voeten. Je voelt je rusteloos en kunt maar moeilijk stil zitten. Blijven bewegen is prettiger.
Je wordt weleens ongeduldig en geeft alvast antwoord voordat de vraag volledig gesteld is. Gesprekken met anderen duren je soms te lang. Een andere uitdaging is het spelen van spellen, je wacht voor je gevoel lang op je beurt en wilt graag verder.
Benieuwd naar de tips & tricks. Lees ze in dit magazine!
Deze stoere en vooral dappere kinderen geven docenten eenvoudige tips waarmee ze kinderen met ADHD in de klas helpen.
Denk aan: “Het is fijn om rond te draaien op mijn stoel’, een “Ik luister heus wel als ik niet naar je kijk’ en een treffend “Mijn brein werkt misschien anders maar is nog steeds verbluffend!”
Bekijk het te gekke filmpje ‘Dear Teacher’ :
Hebben jij of je kind de ADHD test gedaan en zijn er aanwijzingen dat er sprake kan zijn van ADHD? Hier volgen een aantal tips & tricks, die misschien kunnen helpen.
Als eerste: ADHD maakt geen onderscheid in leeftijd, het uit zich bij iedereen en op elke leeftijd anders. Door net een iets andere aanpak of communicatie kun je er beter mee om leren gaan. Je zult zien dat het werkt!
Wat kun je eraan doen? Hierbij speelt jouw omgeving ook een grote rol, stuur dit artikel gerust door. Wat kun je doen voor jezelf of als ouder? Tijdens een praatje, maak even oogcontact of een kleine aanraking. Dat houdt iedereen bij de les.
Als ouder van een kind met ADHD kan het helpen om in de communicatie zo duidelijk mogelijk te zijn, en eventueel te vragen om een zin te herhalen.
Regels (niemands favoriet, maar ze helpen je echt!) én schrijf ze op! Bovendien houd je het zo lekker positief.
Beloningen! Wie is er niet dol op. Als je de regels goed volgt of gestelde doelen behaalt, dan kan er best een compliment of beloning van af. Bouw dit op. Begin met een week en kijk of het je lukt.
Wie zichzelf wil belonen, wordt ook wel eens teleurgesteld. Gevolgen dragen dus. Gooi je een glas om, meteen even opruimen. Krijg je vaak ruzie met iemand, ga er voorlopig niet meer heen. Leer om te gaan met je impulsen.
Je kunt overprikkeld raken door iets te lang te doen of als gewoon alles even te veel is. Bedenk dan het oké is om te stoppen. Ontprikkel. Relax. En laat alles even voor wat het is. Dit kan een uitdaging zijn, maar als het je lukt, werkt het vaak wel goed.
"Ik deel met anderen en ben vriendelijk" | "We eten altijd samen op een vaste tijd" | "Ik neem voor elke taak minimaal 10 minuten, zonder me te laten afleiden en dat herhaal ik tot de deadline gehaald is."
Pfff, tegenwoordig überhaupt ergens je aandacht bij houden is al een uitdaging, laat staan met ADHD. Wat kun je doen om het voor jezelf makkelijker te maken?
Train je concentratie en leer ‘storende factoren’ uit te zetten. Vermijd multitasking en probeer door te werken met bijvoorbeeld elke tien minuten een korte (!) pauze. Probeer dit op te rekken maar probeer ook rekening te houden met de deadline van je project (structuur).
Je concentratie kun je verbeteren met een systematische aanpak. Doe dit bijvoorbeeld bij huishoudelijke taken, zie ook het kopje Hyperactiviteit. En vergeet jezelf niet te belonen! 😊
Speel een geheugenspelletje, dit moet als muziek in de oren klinken. Geheugenspelletjes helpen om je te concentreren. Net als het ontdekken van de natuur, wat hoor je? Het herkennen van de stem van de buren, een auto die aankomt etc. Verzin een spel dat bij je past.
Ja, regels en structuur… daar zijn ze weer. Bij huiswerk, taken op het werk en dergelijke, is het handig om de taken in voor jouw behapbare porties te verdelen. Plan de klus of taak in, liefst met kleine pauzes ertussen, en houd je aan de planning. Zo zorg je ervoor dat het eindresultaat op tijd af is.
Wat kun je nog meer doen om je concentratie te verbeteren? Wist je dat ‘op het puntje van je stoel zitten’ niet zomaar een uitdrukking is? Het zorgt er namelijk voor dat je spieren aanspannen. Het wakkert de alertheid van de centrale zenuwen aan en dit verbetert de concentratie. Een gouden tip dus.
Woorden als nerveus of onstuimig zijn je niet onbekend. Je gaat veel situaties te opgewonden in, wat kan leiden tot teleurstelling. Gelukkig kun je leren deze emoties te reguleren. Ook hier enkele tips en tricks:
Breng een vaste (dagelijkse) structuur aan. Routines geven je vertrouwen en een gevoel van veiligheid. Vaste rituelen die je zelf zo leuk kan maken als je zelf wilt.
Voor ouders is het belangrijk om duidelijk en helder te communiceren, probeer daarbij contact te maken door het kind aan te kijken of even aan te raken.
Zorg dat er minimaal één kamer in huis altijd als rustige plek gebruikt kan worden. Prikkels kunnen oncontroleerbaar worden, als de tv hard aanstaat, of als er veel spelletjes in de kamer aanwezig zijn. Dat wil je voorkomen. Merk je dat je onrustig wordt? Leg alles even neer en ga naar die rustige plek. Ontprikkel.
Er zijn speciale concentratie- en ontspanningsoefeningen die helpen bij je onrust. Lukt het niet goed? Vraag iemand om je te helpen of om mee te doen.
Zelfstandigheid en onafhankelijkheid zijn belangrijk. Pak je problemen zoveel mogelijk zelf op en ‘boost that ego!’
Ken je meer mensen met symptomen van of met ADHD? Stuur dit artikel gerust door en laat jouw omgeving of je ouders helpen!
Dr. Martine Hoogman is sinds 2006 ADHD onderzoeker bij het Radboudumc in Nijmegen en heeft een achtergrond in de neuropsychologie en een bijzondere interesse in ADHD bij volwassenen.
In 2006 was er nog maar weinig bekend over ADHD bij volwassenen. Dus moest ik ergens beginnen, en ben daarom gestart met het onderzoeken van ADHD vanuit verschillende hoeken: brein, cognitie, genetica, gedrag. Hierdoor heb ik geprobeerd meer inzicht te verkrijgen, in wat ADHD nu precies is.
Ik leid een wereldwijde samenwerking, ENIGMA ADHD, deze internationale werkgroep heeft tot doel mega- en meta-analyses uit te voeren van bestaande MRI-gegevens van kinderen en volwassenen met ADHD. De publicaties van deze groep hebben de nodige media-aandacht opgeleverd. Hierdoor kwam ik met veel mensen in contact, die me vroegen of er niet eens onderzoek gedaan kon worden naar de positieve kanten van ADHD. Dit was voor mij niet nieuw, want vanwege de samenwerking met Impuls en Woortblind had ik dat al eerder gehoord.
Als je op het internet zoekt, vind je veel over ADHD en zogenoemde superpowers, maar dat is niet evidence based. Er zijn nauwelijks wetenschappelijke onderbouwingen voor die sterke kanten van ADHD. Dus dat heeft mij gemotiveerd om mijn focus te verleggen en dit onderwerp verder te onderzoeken.
Dat is een goeie vraag! Er wordt veel over gesproken, maar wat is het nu precies? Samen met een onderzoeksgroep ben ik mij gaan richten op de positieve aspecten van ADHD, zoals de kracht en in het bijzonder de veerkracht van mensen met ADHD. Er is nog maar heel weinig bekend hierover, behalve dan over creativiteit, dus daar ben ik als eerste ingedoken. Uit onderzoek kwam naar voren dat divergent denken een sterkte is bij met name, volwassenen met ADHD. Dit heeft mij gemotiveerd om verder te kijken naar de positieve kanten van ADHD.
Samen met Impuls en Woortblind hebben we een onderzoek gedaan waar volwassenen met ADHD konden aangeven wat zij dachten dat sterke kanten van ADHD zijn, dit is een hele lange lijst geworden. Al die aspecten zouden we dan ook het liefst één voor één willen onderzoeken. Wat we ook vonden was dat bijna iedereen die meedeed aan de studie, positieve aspecten van ADHD ervaarde. Door meer kennis te vergaren over die positieve kanten, kunnen we in de toekomst mensen met ADHD beter informeren en is het mogelijk om betere keuzes te maken op school en op het werk. Waar het vaak aan ontbreekt is zelfvertrouwen bij de mensen met ADHD, maar daarnaast wordt er in de maatschappij ook met een bepaalde blik gekeken naar deze groep.
Door meer kennis te vergaren over die positieve kanten, kunnen we in de toekomst mensen met ADHD beter informeren en is het mogelijk om betere keuzes te maken op school en in hun werk/carrière. Waar het vaak aan ontbreekt is zelfvertrouwen bij de mensen met ADHD, maar daarnaast wordt er in de maatschappij ook met een bepaalde blik gekeken naar deze groep.
Er is de laatste jaren best wel het één en ander veranderd, zeker als je kijkt naar diversiteit en neurodiversiteit. Maar het is nog steeds zo, dat mensen niet heel open zijn als het gaat over hun ADHD, het wordt vaak verzwegen in sollicitatiegesprekken. Dus we zijn er nog lang niet.
Als we kijken naar divergent denken, het out of the box denken. Dan zou het heel goed mogelijk zijn dat deze mensen heel goed bij een startup zouden kunnen werken. Of in ieder geval ergens waar juist dat divergente denken zeer welkom is. Juist anders denken en met andere oplossingen komen bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting, of het klimaat zou heel goed gedaan kunnen worden door mensen met ADHD.
Mensen met ADHD krijgen vaak al heel hun leven te horen dat ze alles niet goed doen. Maar in sommige situaties kan het heel helpend zijn om wat impulsiever te handelen, uiteraard brengt het mensen soms ook in de problemen. Awareness over deze effecten kan voor veel mensen al heel verhelderend werken en nieuwe inzichten brengen. En hopelijk, kunnen we door het om te draaien, soms van een zwakte een sterkte maken.
Niet goed opletten, impulsief, bewegelijk, hyperactief, vergeetachtig, chaotisch, altijd te laat of rusteloos. Zo maar een greep uit symptomen die kunnen wijzen op ADHD. Vaak komt ADHD pas aan het licht als kinderen naar school gaan en valt het in de schoolbanken op dat ze niet lang stil kunnen zitten of niet lang geconcentreerd met een taak bezig kunnen zijn. Maar hoe ga je om met kinderen met ADHD in de klas?
“ADHD omvat verschillende aspecten die je als leerkracht kunnen opvallen in de klas: dat kan een aandachtsstoornis, hyperactiviteit of een gecombineerd beeld zijn. Een gecombineerd beeld kan betekenen dat het kind bijvoorbeeld hyperactief en impulsief is. Je moet als leerkracht goed opletten welke symptomen eruit springen. Daarnaast is het van groot belang om deze kenmerken vroegtijdig te ontdekken. Op deze manier kun je als leerkracht je didactiek en je organisatie in de klas goed inregelen om zo een fijne plek te creëren voor iedereen.”
Wanneer ik kinderen in de klas krijg met ADHD vind ik het altijd heel waardevol om op zoek te gaan naar de sterke kanten van het kind. Kinderen met ADHD zijn vaak gevoelig, creatief, vindingrijk, nieuwsgierig, hebben veel humor en zijn zorgzaam en spontaan. Omdat ze zo gevoelig zijn besteed ik (extra) aandacht aan de band met deze kinderen. Een positieve benadering is essentieel. Als leerkracht kun je echt het verschil maken, puur gebaseerd op de toon die je zet. ADHD hoeft geen probleem te zijn in de klas, maar het wordt pas een probleem als het voor onrust zorgt bij het kind en de rest van de klas. En mijn taak als leerkracht is om deze belemmeringen zoveel mogelijk te voorkomen en ze te helpen bij de uitdagingen waar ze tegenaan lopen.
Soms missen kinderen met ADHD een beetje zelfvertrouwen omdat ze vaak horen dat ze het anders moeten doen; stil zitten, opletten, doorwerken etc. Het is namelijk niet zo dat ze het niet willen, maar ze krijgen het vaak moeilijker geregeld in hun hoofd. Je kunt zeggen ‘jeetje wat ben jij druk’, of je zegt ‘jij bent energiek’. Dit is een wezenlijk verschil in benadering. Wanneer bewegelijkheid/hyperactiviteit naar voren springt bij het kind, zorg ik altijd dat hij of zij meerdere keren op een dag een loopje heeft. Bijvoorbeeld even een brief afgeven bij de conciërge of wat ophalen in een andere klas. Is het kind juist snel afgeleid? Dan zorg ik dat opdrachten korter zijn, zodat ze zich minder lang hoeven te concentreren. Is een kind heel behulpzaam? Dan vraag ik hem of haar om mij even te helpen, of om iets uit te leggen aan een klasgenoot. Dat vinden ze vaak nog leuk ook. Op deze manieren probeer ik de sterke kenmerken kracht bij te zetten.
Wat ik ook graag onderzoek bij kinderen met ADHD in mijn klas, is hun interessegebied. Een duidelijk interessegebied kan namelijk ook voor een positieve werking zorgen in de klas. Als een kind van voetbal houdt richt ik de les zo in dat ze bijvoorbeeld de spellingsregels kunnen leren met behulp van voetbalwoorden. Omdat dit onderwerp hun goed ligt, voeren ze de opdrachten vaak ook beter uit en groeit het zelfvertrouwen.
Als kinderen met ADHD iets heel leuk vinden, kan er zelfs een hyperfocus ontstaan en kunnen ze bijna niet stoppen. Dat moet je vervolgens ook goed in de gaten houden natuurlijk. Je moet ze niet overvragen en te allen tijde goed afstemmen wat ze nodig hebben.
Structuur is een sleutelwoord voor alle kinderen in de klas, maar dit is zeker zo voor kinderen met ADHD. Wij werken in de klas met een stappenplan en leren de kinderen middels dit stappenplan hoe ze het beste een opdracht en probleem kunnen benaderen. We leren ze hoe ze de stappenplannen en bepaalde patronen eigen kunnen maken. Wij hebben een vaste dagplanning en spullen liggen op dezelfde plek. We maken voor sommige kinderen bijvoorbeeld een vaste plek op hun eigen tafel voor het etui, zodat zelfs hier structuur wordt gecreëerd. Dit draagt uiteindelijk bij aan rust in het hoofd.
Als je zorgt dat de randvoorwaarden goed zijn, kan een kind met ADHD met behulp van aangepaste didactiek, veel aandacht en rust in de klas, duidelijke opdrachten en verwachtingen, zich optimaal ontwikkelen.
Door Edwin Oudemans, psychiater.
Wist je dat opvoeden vooral non-verbaal gebeurt. Onze houding en uitstraling doen het eigenlijke werk. Kijk maar eens naar een politicus op tv. Zet het geluid uit en probeer eens te zien wat hij eigenlijk vertelt! De woorden zijn meestal fraai gekozen, maar de uitstraling is boos, geïrriteerd of juist vermijdend of geruststellend. Of kijk eens goed naar een baas die een jubilaris toespreekt, maar met zijn houding uitstraalt dat hij eigenlijk vindt dat zijn werknemer teveel eer krijgt. Hetzelfde geldt in positieve zin: als een verkoper lol heeft in zijn verkooppraatje, gaat hij vaker glimlachen én harder en hoger praten. Zijn houding wekt vertrouwen en we hebben de neiging om het product te kopen. Dit noemen we duping delight, ofwel bedriegerspret.
Zeker kleine kinderen pikken deze vorm van communicatie op, omdat ze immers nog niet zo taalvaardig zijn. Bij kinderen met ADHD is die non-verbale communicatie nog belangrijker, omdat ze vaak moeite hebben met verbale instructies. Ze luisteren vaak half of helemaal niet en begrijpen dan niet wat er van ze verwacht wordt.
Een ander aspect van non-verbale communicatie is dat wij allemaal gedrag van elkaar overnemen. Kleine kinderen van 4 à 5 jaar imiteren onbewust het gedrag van hun ouders: ze gaan dan net zo zitten als hun vader of moeder. Op latere leeftijd herkennen we dat bijvoorbeeld bij de skiles: achter de skileraar komen we alle pistes af. Valt de persoon vóór je, dan raak je uit balans en val je vaak zelf ook.
Als ouder van een kind met ADHD kun je non-verbale communicatie positief inzetten. Gewoon door het voor te doen. Dat betekent concreet dat we ons als ouder moeten gedragen op een manier, waar we onszelf ontspannen en goed bij voelen. Een kind bij zo’n activiteit betrekken is een goede zaak; het voelt zich belangrijk en doet zijn best om volwassen gedrag te imiteren. Bijvoorbeeld samen koken of een timmerwerkje doen. Gedragen we ons als ouder zoals we willen dat ons kind zich gedraagt, dan volgt het kind meestal vanzelf. Dan hoeven ze niet te luisteren naar saaie instructies, maar kunnen ze het spelenderwijs aanleren.
“Het is een foutje in je brein. ADHD is een ontwikkelingsstoornis, waarbij je grote moeite hebt met focussen. Ook kun je last hebben van impulsiviteit, hyperactiviteit en bewegingsdrang. Maar je kunt ook juist erg dromerig zijn en moeite hebben om je aandacht vast te houden. Dat noemen we ADD.”
“Zeker niet. Vanaf 1900 wordt er al wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. En vanaf de
jaren vijftig is men bezig om het met medicatie te behandelen. Verder heeft zo’n zes procent van de wereldpopulatie ermee te maken. Alleen de mate waarop er aandacht aan ADHD wordt besteed, verschilt per land. Nederland kent een prestatiemaatschappij, waardoor leerproblemen en dus ook deze aandoening eerder aan het licht komen. Plus dat onze huidige maatschappij barst van de prikkels; dat heeft een grote invloed op mensen die daar van nature al erg gevoelig voor zijn. Zodoende komt ADHD nu sneller in het vizier dan vroeger.”
“Zonder meer. ADHD is iets wat in je hele verdere leven van invloed zal zijn. Vaak worstelen mensen om hun baan en relaties te behouden. Ook zijn ze vaak verslavingsgevoelig. Het is dan ook essentieel dat je zorg op maat krijgt. Zowel qua behandeling, begeleiding als medicatie.”
“Het kan het verschil maken. Soms gaat er een heel schooljaar verloren voordat er duidelijkheid is – en daarmee ook de juiste behandeling. Zo raakt een kind nog verder achterop. Door een snellere en juiste diagnose, kunnen zowel kinderen als hun ouders handvatten krijgen hoe ze met ADHD om kunnen gaan. Als het beestje geen naampje krijgt, kan dat leiden tot sociaal isolement en minder succeservaringen in het leven. Ook kan bepaald gedrag verkeerd begrepen worden, waardoor kinderen niet goed worden gestuurd. En problematisch gedrag kan ontstaan.”
“Zeker, maar dan moet je wel weten hoe je dit kunt toepassen. Bij ADHD denkt je brein minder in kaders. Dat maakt je vaak erg creatief en in staat om out of the box te denken. Verder geeft ADHD geregeld ongebreidelde energie, wat kan zorgen voor een grote drive. Althans, tot je te vaak je neus hebt gestoten. Dan leidt het weer tot neerslachtigheid en depressiviteit. Het is dan ook belangrijk dat je leert om te gaan met ADHD.”
De 18-jarige zoon van Maria* kreeg toen hij 5 jaar was de diagnose ADHD. Een gebeurtenis met impact, voor het hele gezin. Met veel geduld, aandacht en liefde lukte het Maria om hem een veilige thuishaven te bieden. Lees het interview en meer over dit onderwerp in de bijlage van Planet Health: Aandacht voor neurologie.
Roy* (18) kreeg op 5-jarige leeftijd de diagnose ADHD. Met vallen en opstaan leerde hij om te gaan met een brein dat nooit stilstaat. “Vind een uitlaadklep voor jezelf.” Lees het interview en meer over dit onderwerp in de bijlage van Planet Health: Aandacht voor neurologie.
*Wegens privacy redenen zijn Maria en Roy* fictieve namen. Gegevens zijn bij de redactie van Planet health bekend.
We danken onderzoeker dr. Martine Hoogman, Psychiater Edwin Oudemans en kinderarts dr. Jaco van den Hoek voor hun bijdrage in deze editie.